UCM’nin İsrail soruşturmaları işe yarar mı?

UCM savcısının açıklamaları uluslararası hukukun kör topal olarak da olsa işlediğini göstermek bakımından önemli olsa da, açıklamada, 2021’de açılan soruşturmanın hâlen devam ettiği vurgusu önemli. Anlaşılan o ki, yaklaşık 3 yıldır yürütülen soruşturmada herhangi bir sonuca ulaşılamamış. Ya da ulaşılmak istenmemiş. Ya da sonuca ulaşılamamasına birileri engel olmuş.

SON birkaç yazıdır, İsrail’in kurulduğu günden bu yana Filistin’de uygulamaya koyduğu hukuk ve insanlık dışı uygulamalara yer veriyordum. Bu yazıda ise Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin İsrail’e ilişkin soruşturmalarına yer vereceğim.

UCM sonunda harekete geçti ama…

İsrail, hukuk tanımaz bir şekilde on yıllardır hem Filistin topraklarını işgal ediyor, hem de Filistinlilere karşı insanlık ve vicdan dışı uygulamalara yer veriyor. Özellikle Batılı hükümetler de bu hukuk ve insanlık dışı uygulamalara destek veriyor.

Fakat kamuoyunda oluşan tepkiler her geçen gün arttığından, İsrail’e karşı küçük de olsa bazı karşı duruşlar ve hukukî uygulamalar oluşmaya başladı. Bunlardan biri de Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) İsrail aleyhine yürüttüğü soruşturmalar.

UCM, Mart 2021’de bir açıklama yayınlayarak, İsrail hakkında soruşturma açtığını duyurdu. Lahey merkezli mahkeme, yaptığı açıklamada, soruşturmanın “bağımsız, tarafsız, objektif, korku veya yanlılık olmaksızın” yürütüleceğini söyledi. Mahkemenin açıklamasında, 13 Haziran 2014 tarihinden bu yana Gazze, Doğu Kudüs ve Batı Şeria'da işlenen Roma Statüsü suçları kapsamına girebilecek eylemleri kapsadığı ifade edildi. Fakat soruşturmanın akıbetine ilişkin kamuoyuna sonraki dönemde nitelikli hiçbir bilgi yansımadı.

İsrail’in son Gazze katliamları başlayınca UCM soruşturmaları tekrar gündeme geldi. Ve UCM, bir açıklama yayınladı. UCM Başsavcısı Kerim Han, İsrail’in uluslararası hukuka saygı duyma zamanının geldiğini belirterek, “İsrail yasalara şimdi uymazsa daha sonra şikâyet etmemeli” dedi.

Okullar, hastaneler, camiler, kiliseler ve ailelerin yaşadığı evlerin uluslararası yasalar çerçevesinde koruma altında olduğunu ve bombalanamayacağını vurgulayan Han, Cenevre Sözleşmesi’nin bebek, çocuk, kadın, yaşlı ve sivilleri korumak için var olduğunu söyledi.

Han, insanî yardımların Gazze’ye girmesinin engellenmesinin kabul edilemeyeceğini belirterek, “Gazze’de doktorların ışıksız ameliyat yapması, çocukların anestezi olmadan ameliyat edilmesi için hiçbir gerekçe olamaz” açıklamasında bulundu.

UCM soruşturmaları etkili sonuçlar doğurur mu?

UCM savcısının açıklamaları uluslararası hukukun kör topal olarak da olsa işlediğini göstermek bakımından önemli olsa da, açıklamada, 2021’de açılan soruşturmanın hâlen devam ettiği vurgusu önemli. Anlaşılan o ki, yaklaşık 3 yıldır yürütülen soruşturmada herhangi bir sonuca ulaşılamamış. Ya da ulaşılmak istenmemiş. Ya da sonuca ulaşılamamasına birileri engel olmuş.

Ama her ne olursa olsun, uluslararası hukukun ağır aksak da olsa işlemeye başlamış olması önemli. Her ne kadar yürütülen soruşturmalar bugün için nihayete erecek ve etkili sonuçlar doğuracak gibi görünmese de ileride başka soruşturmalar için emsal teşkil eder. Ya da soruşturmalar ileride çok daha etkin yürütülerek sorumlu kişiler gereken cezaları alır.