KARABAĞ’da 1992 yılında Azerilere yönelik Ermeni katliamı yaşanırken ben üniversite öğrencisiydim. Ayrıca Rusların 1990 yılında Bakü’de gerçekleştirdiği ve Azerbaycan halkının hafızasında Kara Ocak (Azerbaycan Türkçesiyle Qara Yanvar) veya Kanlı Ocak olarak bilinen katliam da hafızamda canlı idi. Biz üniversite öğrencileri olarak “Kardeşlerimizi katlediyorlar” diye sürekli eylemler yapıyor, Türkiye’nin müdahalesini istiyorduk. Zamanın başbakanı ise “Biz savaşamayız; muhalefet istiyorsa gitsin, savaşsın” diye demeçler veriyordu. Biz de savaşmak için gizlice Azerbaycan’a geçme planları yapmaya başladık. Sonra bundan vazgeçtik. Biz gidemedik ama bölgeye giden arkadaşlar olduğunu duyduk. Sonra Ebulfez Elçibey adını işittik. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin cumhurbaşkanı olmuştu ve Azeri diye bir halk olmadığını, Türk olduğunu söylüyor, ülkemize yakın durmaya çalışıyordu. Her hareketi, her söylemi bizi heyecanlandırıyordu. Ama bir darbe ile görevden alındığını ve yerine eski bir KGB ajanı ve Politbüro üyesi Haydar Aliyev’in geldiğini öğrendik. “Azerbaycan yine Rus tarafına geçti” diye üzüldük. Üniversite yıllarımı Azerbaycan meselelerini yakından takip ederek geçirdim. Askerliğimi 1996 yılında yaptım. Sevdiğimiz bir yüzbaşımız vardı. Bir gün Azerbaycan görevine gideceğini söyledi. “Nasıl bir görev?” diye sordum, Azeri askerlerini eğittiklerini, böyle bir görevleri olduğunu anlattı. Çok sevindim. “Demek ki bağları koparmamışız” dedim.
Azeri Türklüğü millî heyecanını hiçbir zaman kaybetmemiştir
Bir tarih öğretmeni olarak Azerbaycan Türkleri ile ilgili çok yazılar okudum. Bizim gibi Oğuz boyundan olduklarını, bu coğrafyaya beraber geldiğimizi, mezhep olarak İran’a yakın olduklarını, Safevi Devleti geçmişlerini, İran ve Rusya arasında yapılan Gülistan (1813) ve Türkmençay (1828) antlaşmaları ile güney ve kuzey olmak üzere ikiye bölündüklerini; güneyin İran’a, kuzeyin Ruslara bırakıldığını biliyorum. Ancak Azeri Türk’ü İran’a veya Rus’a hiçbir zaman yakın durmadı. Osmanlı Türklüğü ile bağını koparmadı. 1917 Bolşevik İhtilali sonrası Çarlık Rusya’sı dağıldı. Güney Kafkasya halkları (Gürcüler, Ermeniler ve Azerbaycan Türkleri) bölgesel bir yönetim olan Mavera-yı Kafkas Federasyonu’nu kurdular. Ancak görüş ayrılıkları nedeniyle federasyon dağıldı. 28 Mayıs 1918’de Mehmet Emin Resulzade başkanlığındaki Azerbaycan Millî Şurası bağımsızlığını ilan etti. İlk başkent geçici olarak Gence seçildi. Bakü, Bolşevik ve Taşnak Ermeni güçlerinin işgali altındaydı. Azerbaycan hükûmeti Osmanlı Devleti’nden yardım istedi. Enver Paşa’nın amcası Nuri Paşa (Killigil) komutasındaki Kafkas İslâm Ordusu, Azerbaycan birlikleriyle birleşerek 15 Eylül 1918’de Bakü’yü kurtardı ve şehri başkent yaptı. Osmanlı ordusunda 1130 askerimiz ve bir o kadar Azerbaycan Türk’ü şehit oldu. Mondros Mütarekesi ile Osmanlı teslim olunca Azerbaycan’dan çekilmek zorunda kaldı. Azerbaycan Cumhuriyeti de 27 Nisan 1920’de Sovyet Kızıl Ordusu’nun işgaliyle 23 aylık kısa ama tarihî süreç sonrasında yıkılmış oldu. Ancak 1991’de bağımsızlığını kazanan bugünkü Azerbaycan Cumhuriyeti, kendisini bu devletin mirasçısı kabul etmiştir.
Azeri Türklüğü millî heyecanını hiçbir zaman kaybetmemiştir. Hatta Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na giriş haberi, Kafkasya’daki Türklerde büyük bir heyecan ve umut yaratmıştı. Azeri şair Ahmed Cevat, Osmanlı ordusunun zaferlerine ve Türk dünyasının makus talihini yenmesine olan inancıyla “Çırpınırdı Karadeniz” şiirini yazmıştır. Azerbaycan’ın büyük dahi bestecisi Üzeyir Hacıbeyli, Türk askerinin Bakü’ye girişini ve bu büyük zaferi (15 Eylül 1918) onurlandırmak için şiiri besteledi:
“Çırpınırdın Karadeniz/ Bakıp Türk’ün bayrağına!/ ‘Ah’ diyerdin, hiç ölmezdim,/ Düşebilsem ayağına!
Ayrı düşmüş dost elinden,/ Yıllar var ki, çarpar sinem./ Vefalıdır, geldi giden,/ Yol ver Türk’ün bayrağına!
İnciler dök gel yoluna,/ Sırmalar düz sağ soluna!/ Fırtınalar dursun yana,/ Selam Türk’ün bayrağına!
Hamidiye o Türk kanı,/ Hiç birinin bitmez şanı! Kazbek olsun ilk kurbanı,/ Selam Türk’ün bayrağına!
Kafkaslar’dan esen yeller,/ Şimdi sana selam söyler./ Olsun bütün Turan eller,/ Kurban Türk’ün bayrağına!”
Şehit şair Ahmed Cevat, yine 1918 yılında Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslâm Ordusu’nun Bakü’yü ve Azerbaycan’ı işgalden kurtarmak üzere bölgeye gelişi anısına yazılan “Türk Ordusuna” isimli şiirde şöyle seslenmektedir:
“Ey şanlı ülkenin şanlı ordusu,/ Unutma Kafkas’a girdiğin günü!/ Gelirken kovmağa Turan’dan Rus’u,/ Ayağını Karadeniz öptü mü?”

Şimdi Azeri-Yahudi dostluğu bize “Nasıl bir kardeşlik bu?” sorusunu sorduruyor. Azeriler gibi şimdi biz de soruyoruz: “Düşmanımızla dost olan bize gardaş olur mu?”
“Bu bizim müşterek galebemizdir; Türk-Azerbaycan birliğinin, gardaşlığının sarsılmaz numunesidir”
Bütün bu şiirler ve yaşanan olaylar millî heyecanı üst düzey olan benim gibi gençleri etkilemiştir ki hâlen daha gözlerimin dolduğunu inkâr edemem. En son Karabağ Zaferi ile büyük bir mutluluk yaşadık. Bizim teknolojik ve kurmay desteğimiz, kahraman Azeri askerlerin çabaları ile düşmanı yendik. İşgal edilmiş bir vatan toprağını kurtardık. Bunu Anadolu Türklüğü olarak bizim de kazandığımız bir zafer olarak gördük. Sadece biz değil, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de bunu böyle görmüştü. Bir demecinde şöyle diyordu: “Bu bizim müşterek galebemizdir; Türk-Azerbaycan birliğinin, gardaşlığının sarsılmaz numunesidir.” Ancak İlham Aliyev’in son dönemlerde Türkiye’ye karşı tutumlarında bir farklılık görmeye başladık. 2 Ekim 2026 tarihli konuşmasında ise kimseden yardım almadıklarını, ne almışlarsa pul vererek aldıklarını söylemiştir. Türk halkının desteğinin pul verilerek alınması nasıl mümkün olabilir? Yukarıda bahsettiğim şahsî duygularımın ve Nuri Paşa’nın emeğinin, Türk askerinin kanının pul ile bir karşılığı olabilir mi?
Ebulfez Elçibey’in darbe ile indirilmesi süreci içimizde bir sıkıntı olarak kalmıştır. Azerbaycan’da seçim yok, demokrasi yok; darbe yapanların sürdürdüğü bir saltanat sistemi var. Bu meşruiyet sorununa rağmen kardeşlik hukuku ve Ermeni meselesinden dolayı sesimizi çıkarmadık. İran’la olan meselesinden dolayı İsrail’e yakın durmasını da sineye çektik ama maalesef Aliyev’in içinden adeta bir Siyonizm çıktı diyebilirim. Siyonizm diyorum zira katledilen, sürülen, toprakları işgal edilen bir ulusun İsrail gibi bir devlete bu derece muhabbet duymasına başka bir anlam yükleyemiyorum. En son bizdeki 28 Şubatçıları aratmayan başörtüsü zulmü de işin cabası... Oysa 28 Şubat Darbesi Azerbaycan Türklüğü deyince yüreği hoplayan bu milletin öz evlatlarına vurulmuş bir tokattı. Bizim bir travmamızdır. Şimdi aynısını kendi ülkesine yapan Aliyev’e sessiz kalabilir miyiz? Daha yeni Azerbaycan’dan gelen uçağımız düşmüş ve yirmi şehit vermiş iken şimdi bize “Karışmayın, işinize bakın” denir mi? “Tek millet, iki devlet” kardeşliği basit bir politik tutum muymuş? Ermeni ve İran saf dışı kalıp Rusya da zora girince gizli zihniyet beyan mı oldu? İsrail denen alçak yapı her gün Türkiye’yi tehdit ediyor, açık gizli saldırılar yaparak bizi test ediyor. Savaş senaryoları hazır gibi. Türkiye hızla silahlanıyor. Yakın tarihte Türkiye-Ermenistan yakınlaşması olmuştu. Bu yakınlaşmanın Azerbaycan’da çok büyük tepkiye, hatta krize sebep olduğunu unutmadık. Türk bayraklarının gönderlerden indirildiğini aklımızdan çıkarmadık. “Haklılar” dedik. “Kardeşimizin düşmanlarıyla biz dost olamayız” dedik. Kimse “Azerbaycan bizim politikalarımıza ne karışıyor, onlar işlerine baksın” demedi. Türk hükûmeti geri adım atmak zorunda kaldı. Şimdi Azeri-Yahudi dostluğu bize “Nasıl bir kardeşlik bu?” sorusunu sorduruyor. Azeriler gibi şimdi biz de soruyoruz: “Düşmanımızla dost olan bize gardaş olur mu?” Bu kardeş(!) bir savaş hâlinde bizim yanımızda mı durur, İsrail’in yanında mı? Kafamızdaki bu soru bizim millî travmamızdır. Tarihte Kırım Hanlığı’ndan Lehistan’a, Araplardan Arnavutluk ve Bosna’ya kadar bize çok yanlış yapılmıştır. Yamuk yapan herkes bu yanlışının bedelini ödemiştir de üzülen yine biz olmuşuz...
“Tek millet, iki devlet” kavramı, tarih boyunca dönemsel çıkarlara göre araçsallaştırılabilecek bir şey değildir. Kardeşlik hukuku tüm diplomatik tutumların ve çıkar hesaplarının üstünde olmalıdır. İlham Aliyev’in son dönemde Türkiye’nin desteğini “parası ödenmiş bir alışveriş” seviyesine indirgeyen açıklamaları bizi yaralamaktadır. Stratejik, konjonktürel, enerji hatları, askerî ihaleler ve rejim bekası gibi enstrümanlar “kardeşlik hukukuna” ve “tek millet, iki devlet” ülküsüne halel getirmemelidir.



