TARİHÎ süreçte her devlet ve millet, gelecek için yön ve istikametini kaybetmemek üzere bir şekilde referans üretmek, nirengi belirlemek ve gelecek için kerteriz almak zorundadır.

Denizciler ya da deniz ile az da olsa teşrik-i mesâisi olanlar bu terimi gayet iyi bilirler; kerteriz almak, özellikle denizcilikte çok sık kullanılan bir terimdir. Yön tayini yapabilmek için belirgin bir noktayı referans almaya “kerteriz almak” denir.

Bir de “nirengi noktası” vardır. Doğada mesafe ve yön tespiti ya da denizcilikte gemicilerin seyir için kullandığı doğal yön noktası tayin etmeye denir. İşte bizler de millet ve devlet olarak nirengi noktalarımızı iyi belirlemeliyiz ki kısa ve uzun vadeli hedeflerimize ulaşalım.

Sosyal ve siyâsî olaylar ile tarihî yürüyüşümüzde yönümüzü kaybetmemek için kendi referanslarımızı da kendi hafızamızın gösterdiği şekilde belirlemeliyiz. Yarına dair hedefler için dünün izlerini kaybetmemeliyiz.

“Dünyayı bilirsek, üzerindeki yerimizi de belirleriz”

Star Gazetesi yazarı Selim Atalay, bir köşe yazısında dikkat çekici bir alıntı yaptı:

“Cambridge Üniversitesi Profesörü Jason C. Sharman ise güzel bir kitap yazmış. ‘Zayıfların İmparatorlukları’ (Empires of the Weak) adlı çalışma, Batı’nın hâkimiyetinin son 150 yılla sınırlı olduğunu, son bin yıllık tarihi Osmanlı, Çin (King-Mançu) ve Hindistan Müslüman Moğol imparatorluklarının belirlediğini yazıyor. Evet, Batı son 150 yıla hâkim oldu, imparatorluklar da kurdu, ancak bu dönem de sona erdi. Profesör diyor ki, ‘Batı’nın dünya hâkimiyeti istisnadır. Şimdi güç merkezi yine olması gereken yere, Doğu’ya dönüyor. Hattâ döndü’... Zaman, artık ve yeniden Osmanlı, Çin ve Moğol çocuklarınındır.

Sharman, Osmanlı’nın 1500’den 1750’ye dek Avrupa’yı tek elle tuttuğunu, sonra Asya’daki gerilemenin, Osmanlı ve Ming Hanedanlarının kendi içyapılarındaki gediklerden kaynaklandığını belgelemiş. Aynı dönemde Avrupa, deniz ötesi sömürge sahibi olmanın faydasını keşfetmişti. Sömürge açlığı ile saldırdılar ama bu durum da geçiciydi ve geçti. Şimdi, tarih alıştığı mecrasına, Asya’ya geri dönüyor.” (https://www.star.com.tr/yazar/tarihin-yeni-kavsaginda-turkiye-yazi-1437642/)

Tabiî yazı uzun ve imparatorluklar tarihinden ilgili yakın tarihe ışık tutuyor. Burada maksadım, sadece geçmişin başarıları ile övünüp “Biz neymişiz?!” diye hayıflanmak değil. Maksadım, bize anlatılan ile gerçek, düşünmemiz istenen ile düşünmemiz gerekenler ve kendimizi gördüğümüz yer ile gerçekte bulunduğumuz yer arasındaki farka dikkat çekmektir.

Meselâ, Almanya nasıl oldu da Birinci Dünya Savaşı’nı kaybettiği hâlde, sadece 30-40 yılda İkinci Dünya Savaşı’nı başlatacak kadar gelişebildi? Dahası, İkinci Dünya Savaşı’nı da kaybetmiş olmasına rağmen Avrupa’nın lokomotifi olacak kadar güçlü üretim devinimine ve ekonomik güce dönüşebildi? Yine Japonya, İkinci Dünya Savaşı’nda yerle bir olmasına rağmen nasıl oldu da yeniden üretebilen bir ekonomik güce dönüştü?

1989’da SSCB, tüm Doğu Bloku ülkelerinin dağılmasına ve tam bir çöküş yaşamasına rağmen, Rusya, Vladimir Putin ile yeniden dünya aktörü olmayı başardı.

Nirengi noktamızı nasıl belirlemeliyiz?

Türkiye, Birinci Dünya Savaşı’nı kaybetmiş ama sonrasında yeni kurulan bir devlet olarak Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde önemli bir kalkınma başarısı ve siyâsî güç elde etmişti. Atatürk’ün vefatından sonra neredeyse her on yılda yaşanan siyâsî krizler ve askerî darbelere rağmen, 2018 yılını da geride bıraktığımız devrede Türkiye, çevresindeki ve Avrupa’daki en önemli güçler arasında kalabildi.

Evet, bugün küçümsenmeyecek bir konumda olan ve ciddî bir bölgesel ve küresel etki gücü olan Türkiye için hangi tarihe göre kerteriz almak gerek? Meselâ nirengi noktasını 1800’lerde belirlersek, bugüne doğru kerteriz aldığımızda çok daha büyük ve güçlü bir konumda olmamız beklenebilirdi. Ama nirengi noktasını 1900 yılı kabul ederek bugüne kerteriz alırsak, neredeyse küllerinden doğmuş bir Millî Mücadele hikâyesi ile bugünün görece güçlü Türkiye’si ile karşılaşmaktayız.

Peki, nirengi noktasını İkinci Dünya Savaşı sonrasında bir tarih olan “1950” kabul ederek bugüne doğru kerteriz aldığımızda, bugün Almanya ve Japonya’dan daha ileri seviyede bir Türkiye beklenmesi gerekmez miydi? Nasıl oldu da Türkiye, yıkılmış ve yerle bir olmuş Almanya ve Japonya gibi bir ekonomik büyüklük ve üretim seviyesine ulaşamadı?

Tabiî bu durumun pek çok iç ve dış faktörü olmasına rağmen esas sebep, geminin seyrine yön veren dümenci, makinist, haritacı ya da kaptanın, geminin tüm yolcularıyla ortak bir hedefe ilerleyememesidir. Ya da başkalarının belirlediği bir yol haritası veya yabancı bir aklın nirengi noktasından hareketle ve kaybetme korkusuyla alınmış bir kerterizin sonucunda fazla mesafe alamamış olmalıyız. 

Yazının başında alıntı yaptığım gibi, birçok önemli tarihçi ve düşünürün tespit ettiği ortak fikir, herhâlde şöyle ifade edilebilir: Türk toplumunu ve Türk Devleti’ni yönetenlerin özgün karakterlerine ve gerçek hafızalarına göre hareket edip hedefe ulaşmaları engellendi. Bu engellemelerin nasıl ve kimler eliyle yaşatıldığı, sadece 1960, 1970, 1980, 1997, 2007, 2013 ve 2016 tarihlerinde yaşanan olaylarla beraber terör olayları ve ekonomik krizlere bakarak her yaş grubundaki insanımızca rahatlıkla anlayabilmektedir.

Cambridge Üniversitesi Profesörü Jason C. Sharman’ın tespitlerinden yola çıkan Selim Atalay, bugün Avrupa’nın hasta adamı olarak İspanya, Belçika, İtalya ve Yunanistan’ı dile getiriyor. Peki, bizler Türkiye olarak yarına dair nasıl güç biriktirmeli, hangi hedeflere yürümeliyiz?

Atalay, “1950 sonrasında Batı’nın imparatorluğu kalmadı. Avrupa imparatorluklarını kaybedince, askerî üstünlüğü de yitirdi. ABD’nin son 50 yılda Avrupa dışı ülkelere karşı uğradığı yenilgiler, kazandığı zaferlerden fazladır. Bu durumda, ‘Aydınlanma’ döneminden yani yaklaşık 1750’den İkinci Dünya Savaşı sonrası 1950’ye dek dönem, Batı’nın yükseliş ve güç dönemi ise, bu dönemin kesinlikle sonuna geldik. İki kutuplu denen dünya, Soğuk Savaş’ın bittiği 1989’dan sonra tek kutba indi. ABD o tek kutup hâkimiyetini taşıyamadı. Şu an ‘çok kutuplu’ denen süreç, coğrafya olarak Türkiye ve doğusuna aittir. O yüzden tarihin bu yeni kavşağında Türkiye, bölgesel güç olarak yükselmektedir. O yüzden önümüzde yeni sorumluluklarla dolu bir tarihsel süreç vardır. Dünyayı bilirsek, üzerindeki yerimizi de belirleriz” diye devam ediyor.

Bana göre doğru cümle burada, “Dünyayı bilirsek, üzerindeki yerimizi de belirleriz” şeklinde. İlâve olarak, “kendimizi bilirsek, kendi belirlediğimiz hedeflere yürüyebiliriz”!

Artık kendi nirengi noktalarımızla kendi hedeflerimize göre kerteriz almalı ve hedefe ulaşan yolu kendimiz tayin etmeliyiz. Cumhuriyetimizin 100’üncü yılı için devlet aklı nirengi noktasını 1923 olarak belirlemiş ve önemli bir menzil olarak 2023’e ulaşmak için kerteriz almıştır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, 2023 hedeflerini belirlemiştir. 2023’ten sonra da 2071’e göre yeniden kerteriz alıp yoluna devam edecektir. Bekâ ve mânâ için 1071’den 2071’e uzanan bir kerteriz alan devlet aklı vardır. Bununla beraber Türkiye, kısa ve orta vadeli hedeflere ulaşmak için hızla değişen küresel koşullara göre siyâsî, askerî ve diplomatik konumlanmasını ince ayarlar ve rötuşlarla devam ettirmelidir.

Doğu Akdeniz’deki devlet gemisinin kerterizi

Doğu Akdeniz’de yapılan enerji keşif çalışmaları, küresel aktörlerin bir mühendislik yarışı değildir. Devletler ve hattâ küresel sermaye, derin deniz sondaj teknolojileri konusunda başarılarını ispatlamak üzere bir yarış içinde değildirler. Doğu Akdeniz, Avrupa’nın en önemli enerji tedarikçisi Rusya açısından kendine bağımlılığı azaltacak bir yeni enerji arzı sahası olarak tehdittir. İsrail, Mısır, Güney Kıbrıs ve Yunanistan için önemli bir gelir kaynağı ihtimâlidir.

Ancak Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti için bir varlık iddiasının adıdır Doğu Akdeniz. Eğer Türkiye bu bölgede keşfedilecek enerjinin ticarileşmesinde söz sahibi olursa, dolaylı olarak KKTC’nin uluslararası tanınması da sağlanmış olacak, Türkiye enerji bağımlılığından kurtulmakla birlikte Avrupa’nın enerjiye açılan kapısı ve vazgeçilmez partneri unvanını sahiplenecektir.

Türkiye’nin parçalanmasını, teslim alınmasını ve sadece güvenli bir enerji güzergâhı olarak edilgen ve uysal devlet olmasını isteyenler, Türkiye’yi kuşatan saldırılara başvurmaktadırlar. Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de nirengi noktası Kuzey Kıbrıs’tır ve Avrupa’ya doğru kerteriz almasını da kimse engellemeyecektir.

Nasıl ki Doğu Akdeniz’de derin kuyularla arama yapan Fatih ve Yavuz sondaj gemilerimiz deniz yüzeyinde sabit kalmak için değişen deniz ve rüzgâr koşullarına göre aktif GPS konumlanma sistemlerine sahipse, Türkiye de değişen küresel ve bölgesel koşullara göre tarihî geçmişi ile “aktif hafıza ve gelecek konumlanma” sistemlerini kullanmalıdır.

Önemli olan, kendi belirlediğimiz nirengi noktası ile kendi menzilimize uygun kerteriz almak, bölgesel ve küresel konumumuzu iyi hesaplamaktır. Kendi güç ve etki kapasitemizi en etkili ittifaklarla kısa ve uzun vadeli hedeflere göre kullanmak zorundayız.

“Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.” (İbni Haldûn)