Dua ve gayret

Yol zor. Yokuş dik. Zirve uzak. Ama mesele zirveye varmak değil, o yolda kalabilmektir. Sen zirveye niyetle gayret ettiğinde, zirvenin Sahibi senin elinden tutar ve seni zayi etmez. Çünkü hakikat şudur: Yolun kendisi, zaten varışın ta kendisidir. Dağların yüklenemediği o emaneti sahibine iade etmek gibi elestte verdiğimiz bir sözümüz ve iddiamız var.

ALLAH ile kul arasında, başlangıçta bir mesafe vardır. Fatiha Sûresi’nde Yüce Mevlâ’mız, buna “Sırat-ı Müstakîm” (Kendine ulaştıran yol) der. 


Burada ilk şart taleptir; bu talep, önce kuldan gelir. İlk adımı kul atmak zorundadır. Allah, “Sırat-ı Mustakîm’e ulaşmayı dileyeni Allah Kendine ulaştırır. Bu, Allah’ın vaadidir” şeklindeki ayetiyle bu gerçeği ifade eder. Dilek hâsıl olduktan sonra, Âlemlerin Rabbi olan Allah, kuluna adeta koşarak gelir, “Ben her davete icabet ederim; yeter ki onlar da davetime icabet etsinler” ayeti, bu ikili buluşmanın nasıl gerçekleşmesi gerektiğini anlatır. Sonrası hasretle başlayan yolculuk, vuslatla biter.


İnsan, kendine verilen ömrün içinde yürüyen bir sırdır. Doğduğu an ile öldüğü an arasında, görünürde kendi seçimlerini yapan ama hakikatte daha büyük bir plânın içinde hareket eden bir yolcudur. Bu yolculukta iki kelime, kaderin kilidini açan iki anahtar gibi durur: Dua ve gayret…

“Dualarınız olmasa Allah size neden itibar etsin ki?” ayetindeki ifade, bir sitem değil, bir çağrı, bir varoluş davetidir. İnsan, istemediği sürece yok hükmündedir. Çünkü istemek, varlığın kendini ilân etmesidir. Dua, sadece talep değil, kulun “Ben buradayım” deme biçimidir. Ve bu ilân boşluğa değil, her şeyi bilen ve gören bir kudrete yöneliktir. İşte bu yüzden dua, kaderin dışına çıkmak değil, kaderin içindeki kapıyı bulmaktır.


Ancak tek başına dua yetmez. Necm Sûresi’nin 39’uncu ayetinde Allah, “İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır” buyurur. Bu ayet, insanın omuzlarına bırakılmış ağır bir sorumluluktur. Çünkü burada artık bir mazeret yoktur. İstemekle yetinen değil, isteyen ve yürüyen insan muhataptır. Kader, tembeller için bir sığınak değil, yürüyenler için açılan bir yoldur. İşte tam bu noktada insan, iki uçurum arasında kalır: Bir tarafta “tevekkül” adı altında “miskinlik”; diğer tarafta “gayret” adı altında “kibir”...
 

Doğru yol, bu ikisinin arasında ince ve keskin bir çizgidir. İnsan, sadece istediği için değil, istediğinin peşine düştüğü için değer kazanır. Çünkü dua göğe yükselirken, gayret toprağa kök salar. Ve köksüz bir dua, rüzgârda savrulan bir yaprak gibidir. Hayat, düz bir yol değildir; bu, insanın en büyük yanılgısıdır. Hayat bir yokuştur; dik, sert, nefes kesen bir yokuş. Ve bu yokuşu tarif eden söz, insanın içini titreten bir hakikati fısıldar: “Ona iki yolu gösterdik. Fakat o, o sarp yokuşa göğüs veremedi.” (Beled, 10-11)


Sûrenin devamında, sarp yokuşu aşmanın köle azat etmek, açları doyurmak, yetimi gözetmek, sabır ve merhamet tavsiye etmekle mümkün olduğu anlatılır. Yokuş; zor olan, nefsin kaçtığı ve insanın kendisiyle yüzleştiği yer… O yokuş sadece dış dünyada değil, asıl insanın içinde. Boyun eğmeyen o köle, insanın kendi nefsidir. Ve insan, ömrü boyunca en büyük savaşını onunla verir. Bir köleyi azat etmek, aç birini doyurmak, yetimi gözetmek, yoksulu kaldırmak sadece sosyal eylem değildir. Bunlar, nefsin zincirlerini kırma hareketleridir. Çünkü nefs paylaşmak istemez, vermek istemez, fedakârlık yapmaz. Nefs hep almak ister. İşte bu yüzden iyilik ağırdır, merhamet zordur. Ve bu yüzden sabır, dağdır. İnsan o dağın önünde durur.
 

Yıllar önce bir dağcıya neden Everest’e tırmandığı sorulduğunda verdiği cevap, aslında insanın kaderine verilmiş bir cevaptır: “Çünkü başka Everest yok.”
 

İnsanın da başka bir zirvesi yoktur. Ya yükselecek ya kalacaktır. Ya mücadele edecek ya çökecektir. Kaçış yok. Çünkü insanın yaratılışı, durağanlığa uygun değil. İnsan ya yükselir ya düşer. Ortada kalmak diye bir şeye yer yok. Ve bu yüzden “yürümek” bile bir zaferdir. Koşmak, yürümek, emeklemek, hatta sürünmek… Ama dönmemek! 


Asıl mesele hız değil, yönünü kaybetmemektir. İnsan bazen dua eder ama netice değişmez. Çünkü duası kalbinden değil, dilinden çıkar. Bazen çalışır ama sonuç alamaz. Çünkü gayreti kendisi içindir, hakikat için değil. Doğru dua, insanı değiştiren duadır. Doğru gayret, insanı dönüştüren gayrettir. İnsan gerçekten istediğinde ve o isteğin bedelini ödediğinde, kapılar açılır. Çünkü bu âlemde karşılıksız hiçbir samimiyet yoktur. Samimiyet, önünde sonunda karşılık bulur. Ama o karşılık, insanın istediği şekilde değil, ihtiyacı olan şekilde gelir. Bu yüzden dua bir pazarlık değil, bir teslimiyettir. Gayret bir zorunluluk değil, bir sadakattir. Ve insan, bu sadakati gösterdiği ölçüde yükselir.
 

Kalbin derinliklerinden kopup gelen o dua şöyle: “Allah’ım, beni Sana mahcup etme!”

İşte bu dua, insanın bütün yolculuğunu özetler. Çünkü insan aslında insanlara değil, kendine mahcup olmaktan korkar. Ve en büyük mahcubiyet, sahip olduğu potansiyeli yaşamamaktır. 


Yol zor. Yokuş dik. Zirve uzak. Ama mesele zirveye varmak değil, o yolda kalabilmektir. Sen zirveye niyetle gayret ettiğinde, zirvenin Sahibi senin elinden tutar ve seni zayi etmez. Çünkü hakikat şudur: Yolun kendisi, zaten varışın ta kendisidir. Dağların yüklenemediği o emaneti sahibine iade etmek gibi elestte verdiğimiz bir sözümüz ve iddiamız var. 


İbrahim Ethem Hazretleri, kederli bir adam görür ve ona sorar: “Bu kâinatta Allah’ın dilemediği bir şey meydana gelir mi?”

Adam, “Hayır” der. “Peki, Allah’ın senin için takdir ettiği rızıktan kullar bir şey eksiltebilir mi?” diye sorar Hazret. Adam yine “Hayır” der. Bu kez, “Peki, Allah’ın senin için takdir ettiği ömürden kim bir nefes eksiltebilir?” diye sorar, adam da “Kimse” der. Bunun üzerine Hazret şöyle teskin eder adamı: “Öyleyse bu keder neden?”