Dijital hayat: İnsanlığın yeni omurgası -1

Kadınlar dijital dünyada erkeklerin gerisinde. Dünya genelinde kadınların yüzde 70,7’si internete erişebiliyor; erkeklerde bu oran yüzde 75,7 olarak rapora yansıyor. Erkekler interneti kadınlara göre yaklaşık yüzde 7 daha fazla kullanıyor ve internete bağlı erkek sayısı kadınlardan yaklaşık 240 milyon fazla. Sosyal medyada da benzer bir tablo var. Sosyal medyada kullanıcıların yüzde 54,4’ü erkek, yüzde 45,6’sı kadınlardan oluşuyor.

DİJİTALLEŞME her geçen gün biraz daha fazla hayatımızı sarıp sarmalıyor. Bu nedenle bu çağa bazılarımız “dijital çağ” diyoruz. Ancak rakamlar artık başka bir gerçeği işaret ediyor. Biz dijital bir çağda yaşamıyoruz; dijitalleşmenin insan hayatının ana omurgası hâline geldiği bir dönemin içinden geçiyoruz. Dijitalleşme, artık çevremizi saran bir araç değil, hayatın kendisini ayakta tutan ana sistem olarak çalışıyor. Her yıl yayımlanan onlarca küresel araştırma, dijitalleşmenin yalnızca davranışları değil, yaşam biçimlerini, ilişki kurma yöntemlerini ve ekonomik yapıları da dönüştürdüğünü gösteriyor.

Bu dönüşüm, dünyadaki internet kullanım verilerini düzenli ve kapsamlı biçimde analiz eden DataReportal’ın “Digital 2025” raporuna da açık biçimde yansıyor. Geçtiğimiz ay yayınlanan rapordaki istatistikler, dijital kuşatmanın geçici bir dalga olmadığını, aksine derinleşerek kalıcı hâle geldiğini ortaya koyuyor.

Rapora göre, dünya nüfusu geçen yıla göre yüzde 0,8 artarak Ekim 2025’te 8,25 milyara ulaştı. Aynı veriler, dünya nüfusunun yüzde 58,1’i şehirlerde yaşadığını gösteriyor. Bu da yaklaşık 4,81 milyar insanın şehirlerde yaşadığı anlamına geliyor. İnsanlar şehirlerde yoğunlaşıyor; hayat sıkışıyor, zaman hızlanıyor ve birey, bu yoğunluğu yönetebilmek için giderek daha fazla dijitalleşmeye yaslanıyor. Bu durum da dijitalleşmeyi, modern hayatın görünmez altyapısı hâline getiriyor.

Mobil ve internetin yayılması: Bağlantının küresel standart hâline gelmesi

Rapor, Ekim 2025 itibarıyla dünyadaki mobil kullanıcı sayısının bir önceki yıla göre 108 milyon artarak 5,78 milyara ulaştığını gösteriyor. Bu, küresel nüfusun yüzde 70,1’inin cebinde en az bir mobil cihaz taşıdığı anlamına geliyor. Dolayısıyla cep telefonları, artık bir teknoloji cihazı gibi değil, modern insanın vazgeçemeyeceği bir uzvu gibi çalışıyor.

Rapor dünyadaki internet kullanıcı sayılarına da yer veriyor. Rapor, internet kullanan kişi sayısının son bir yılda 294 milyon artarak 6,04 milyara çıktığına vurgu yapıyor. Yani dünyanın yaklaşık yüzde 73,2’si çevrimiçi yaşıyor. Ancak bu parlak tabloya rağmen 2,2 milyar insanın hâlâ internete erişemediğinin de altını çizmek gerekiyor. Dijital hayatın merkezinde yaşanırken, her dört kişiden birinden fazlası hâlâ bu sistemin dışında kalıyor. Dijitalleşme büyürken, dışarıda kalanların sayısı da mutlak olarak büyük kalmaya devam ediyor.

Sosyal medyada “süper çoğunluk”

Raporda sosyal medya kullanıcı sayıları da çarpıcı veriler içeriyor. Buna göre küresel sosyal medya kullanıcı sayısı, geçen yıla göre 4,8 artarak (259 milyon) 5,66 milyar kişiye ulaşmış durumda. Bu rakam dünya nüfusunun yüzde 68,7’sine denk geliyor. Bu noktada akla şu soru gelebilir: “Bu kullanıcıların hepsi tekil ve gerçek kişilerden mi oluşuyor?” Bu sorunun cevabı net değil. Ama bu kullanıcı sayılarında bir kişinin birden fazla hesabının olabileceğini söylemek yanıltıcı olmayacaktır. Buna rağmen tablo çok net. Sosyal medya kullanıcıları internette “süper çoğunluk” hâline geldi. Artık her üç kişiden ikisinden fazlası her ay sosyal medya kullanıyor ve kullananların sayısı kullanmayanların iki katından daha fazla. Sosyal medya, artık yalnızca sosyalleşme alanı değil, haberin, ticaretin, siyasetin ve kültürün ana sahnesi olarak işlev görüyor.

Kırsal-kentsel fark daha da keskin. Kırsal nüfusun sadece yüzde 54,5’i internete erişebiliyor; kentlerde bu oran yüzde 86,5. BM’ye göre insanların yüzde 58,4’ü şehirlerde yaşıyor ama bu şehirler dünya internet kullanıcılarının yüzde 69,1’ini barındırıyor. Etiyopya gibi ülkelerde nüfusun dörtte üçünden fazlası kırsalda ve halkın sadece yarısı elektriğe ve temiz suya erişebiliyor. Dijital eksiklik, temel altyapı eksikliğiyle el ele gidiyor.

Nüfusun yavaşlaması, dijitalleşmenin hızlanması

Rapor, nüfus artışının yavaşladığını gösteriyor. 1960’larda küresel nüfus yılda yüzde 2,3 artarken, 2000’lerin başında bu oran yüzde 1,2 idi. Şimdi ise yalnızca yüzde 0,8. Buna karşın dijitalleşme tam tersine hızlanıyor. Son 12 ayda dünya nüfusuna 69 milyon kişi eklenirken, internet kullanıcı sayısı neredeyse bunun dört katı arttı. Bugün 6 milyardan fazla insan internete bağlı. Kasım 2014’te bu sayı 3 milyardı. Yani 11 yıldan kısa sürede iki katına çıktı. İlk internet sitesi 1991’de yayına girdiğinde dünyada internet kullanan insan sayısı 5 milyonu bile bulmuyordu. Yani internet, demografik yavaşlamaya rağmen büyümeye devam ediyor. Bu da dijitalleşmenin artık nüfus artışına değil, davranış dönüşümüne dayalı olarak genişlediğini gösteriyor. Daha doğru bir ifadeyle nüfus artışı artık doğal bir ivme üretmiyor; buna rağmen internet kullanıcı sayısındaki patlama, büyümenin kaynağının nicelikten niteliksel dönüşüme kaydığını ortaya koyuyor. Dijitalleşme, mevcut insanların hayatındaki zaman, ihtiyaç ve davranış payını genişleterek büyüyor. Bu durum dijitalin artık demografik bir olgu değil, toplumsal ve kültürel bir yeniden yapılanma süreci olduğunu gösteriyor.

Hindistan: Dijital dönüşümün simgesi

Hindistan ve Çin bu dönüşümün simgelerinden biri. Rapora göre, her 10 Hintliden 7’si internete bağlı; yani yüzde 70. Bu oran birkaç ay önce yüzde 58,4 olarak raporlanmıştı. Üstelik Hindistan’daki hanelerin yüzde 86,3’ünde bir tür internet bağlantısı var. Bu oran BM nüfus verilerine uygulandığında, Hindistan’da 1 milyardan fazla insanın internet kullandığı ortaya çıkıyor. Hindistan örneği, dijitalleşmenin artık yavaş ve kademeli değil, eşik atlamalı bir süreç olarak ilerlediğini gösteriyor. Kısa sürede yaşanan bu sıçrama, altyapı yatırımları, ucuz mobil veri ve devlet destekli dijital hizmetlerin birlikte çalıştığında nasıl bir çarpan etkisi yarattığını ortaya koyuyor. Hane bazında yüksek bağlantı oranı, bireysel kullanımın geçici değil, kalıcı ve kuşaklar arası bir yapıya dönüştüğünü düşündürüyor. Bir milyarı aşan kullanıcı sayısı ise Hindistan’ı yalnızca büyük bir pazar değil, küresel dijital ekosistemin yönünü belirleyen stratejik bir merkez haline getiriyor.

Çin’de de internet kullanım oranı yukarı yönlü revize edildi. Rapora göre Çin’de bireylerin yüzde 91,6’sı internet veya internet tabanlı hizmetleri kullanıyor. Bu da yaklaşık 1,3 milyar kullanıcı demek. Çin tek başına dünya internet kullanıcılarının yüzde 21,5’ine ev sahipliği yapıyor.

Çin’deki bu oran, internetin ülkede artık benimsenen bir teknoloji değil, zorunlu bir hayat altyapısı hâline geldiğini gösteriyor. Kullanımın bu düzeye ulaşması, dijital hizmetlerin ekonomi, kamu yönetimi ve gündelik hayatla tamamen bütünleştiğine işaret ediyor. Çin’in tek başına küresel internet kullanıcılarının beşte birinden fazlasını barındırması, dijital trendlerin ve platform ölçeklerinin dünya genelinde bu ülkenin davranış kalıplarına göre şekillenmesine neden oluyor. Doğu Asya’nın toplam ağırlığı ise dijital büyümenin merkezinin kalıcı biçimde Batı’dan Doğu’ya kaydığını ortaya koyuyor.

İnternetsiz kalan milyarlar

Tüm bunlara rağmen dünyanın genelini göz önüne alırsak önümüze çıkan tablonun çok da parlak olduğunu söylemek mümkün görünmüyor. Çünkü rapor, Ekim 2025 itibarıyla 2,21 milyar insan hâlâ internet kullanmadığına vurgu yapıyor. Bunların çoğu Güney Asya ve Orta Afrika’daki kişilerden oluşuyor. Yıldızı giderek parlayan Hindistan’da bile 440 milyondan fazla insan internetsiz. Kuzey Kore’de ise hükûmet yasağı nedeniyle her 100 kişiden birinden azı internete erişebiliyor.

Bu tablo, dijitalleşmenin küresel ölçekte homojen ilerlemediğini, aksine derin fay hatları ürettiğini gösteriyor. Güney Asya ve Orta Afrika’da yoğunlaşan çevrimdışı nüfus, dijital dışlanmanın artık bireysel değil yapısal bir sorun hâline geldiğine işaret ediyor. Hindistan gibi dijital sıçrama yaşayan bir ülkede bile yüz milyonlarca insanın internetsiz kalması, büyümenin kapsayıcılıktan çok ortalamalar üzerinden okunduğunu ortaya koyuyor. Kuzey Kore örneği ise dijital uçurumun sadece ekonomik ya da altyapısal değil, doğrudan politik bir tercih sonucu da oluşabildiğini gösteriyor.

Kırsal-kent erkekler ve kadın oranları ne durumda?

Kırsal-kentsel fark, dijital eşitsizliğin mekânsal boyutunu açık biçimde ortaya koyuyor. Kentlerde internet erişiminin yüksekliği, altyapı, gelir ve hizmet yoğunluğu ile doğrudan ilişkili olurken, kırsalda yalnızca yüzde 54,5 erişim, dijital dışlanmanın da var olduğunu gösteriyor. Etiyopya örneğinde görüleceği üzere, elektrik ve temiz su gibi temel altyapı eksiklikleri dijital bağlantıyı da sınırlıyor. Yani dijital eşitsizlik, altyapısal ve ekonomik eşitsizliklerle iç içe geçiyor. Bu durum, küresel dijitalleşmenin büyümesinin, yalnızca şehirli ve altyapı avantajı olan bölgeler için anlamlı bir kazanım sunduğunu ortaya koyuyor. (Devam edecek...)