İNSANIN ruh ve düşünce yapısı toplumun ileri gitmesinde önemli bir rol oynar. Toplumun seviyesi her açıdan yukarı çekilmek istendiğinde maddî/ manevî ve toplumsal imkânların kullanılması açısından ruh ve düşünce yapısı önemli bir konumdadır. Güzellik, estetik ve kaliteli üretim noktasında ruh ve dünce yapısı temel oluşturur.
Aile bağlarının olumsuz etkilendiği, insanların birbirlerini anlamakta zorlandığı, yanlış ve kutuplaştırıcı bilgilerin toplumun birlik ve beraberliğine zarar verdiği bir dönemdeyiz. Sağlıklı iletişim, karşılıklı saygı, dayanışma, sağlam aile bağları ve bilim/ teknolojinin araçsallaştırıldığı bir çağın alametlerine şahit oluyoruz. Getirileri yüksek olan çağın olumsuz alametleri de toplumu derinden etkileyip bazen de savuruyor. Bu kasırganın önünde durmanın çareleri aranıyor.
Özgürlük, birey ve toplumun yeşerme alanıdır. Özgürlük olmadan bilim, sanat, sinema, marifet ve birliktelikte bir hedefe yürüme olgusu da hakiki mana teşkil etmez, sunî ve flu kalır. Bireyin özgürlüğü toplumun özgürlüğüne yol verir. Bu nedenle bireyin özgürlüğünün insanın ruh ve düşünce yapısının beklentilerini karşılayacak düzeyde olması zorunlu bir hâl olarak ortaya çıkıyor. Bu beklenti de ancak bilim, sanat, marifet ve harice karşı birliktelikte yürümekle mümkündür. Birbirinin tamamlayıcısı ve tetikleyicisi olan bu döngünün çalışmadığı toplumlar maalesef başka toplumların fikir dünyalarının kölesi olmaya mahkûmdur.
Kitap okumanın dibe vurduğu bir dönemde, bireyin hakiki özgürlüğe erişmesi mümkün değildir. Birey, kendi aklıyla düşünebildiği, özgür iradesiyle karar verebildiği, sorgulayabildiği ve başkalarının haklarına saygı göstererek kendi seçimlerinin sorumluluğunu üstlenebildiği zaman gerçek anlamda özgür olur. Gerçek özgürlük, yalnızca dış baskılardan kurtulmak değil; korkuların, önyargıların, bağımlılıkların ve başkalarının düşüncelerine körü körüne bağlılığın esiri olmamaktır. Diğer bir ifadeyle özgürlük, insanın yalnızca istediğini yapabilmesi değil, neyi neden istediğini bilerek bilinçli seçimler yapabilmesidir. Özgürlük bilim, ilim, akıl, vicdan, sorumluluk ve bilinçle şekillenen bir yaşam biçimidir.
Kitaplar, insanın düşünce dünyasını zenginleştirir, sorgulama yeteneğini geliştirir ve olaylara farklı açılardan bakmasını sağlar. Kitap okumak, insanın zihnini özgürleştiren, bilincini geliştiren ve kendi hayatına yön verebilmesini sağlayan en önemli araçlardan birisi olarak bilmediğinin sınırlarını aşabildiği ve düşüncelerini sorgulayabildiği ölçüde özgürleşmeye katkı sağlar.

Cahil toplumlar vergiden çalar ekonomi çöker, malzemeden çalar binalar çöker, makama rağbet eder görevini aksatır, parayı amaç edinir aileler dağılır, dünya malını mabet olarak görür şirke düşer ve haksız kazancı büyük bir iş başarmak zanneder.
Aklın gözü bilim ve ilimdir
Cahillik bir toplumun en büyük baş belasıdır. Cahil toplumlar vergiden çalar ekonomi çöker, malzemeden çalar binalar çöker, makama rağbet eder görevini aksatır, parayı amaç edinir aileler dağılır, dünya malını mabet olarak görür şirke düşer ve haksız kazancı büyük bir iş başarmak zanneder. İdeolojik saplantılar da bu cehaletin eseridir. Bu nedenle cehalete karşı doğru bir eğitim ve öğretimle mücadele etmek gerekiyor.
Kalbin aynası göz olduğu için hekimler önce gözlerden başlar muayeneye. Aklın gözü de bilim ve ilimdir. Bu nedenle aklı çalıştırmak, bilim ve teknoloji ile sanayiye yön vermek, ilim ile de toplumu şekillendirmek gerekir. Gelişmekte olan toplumlar bilim, teknoloji ve marifet noktasında eksik oldukları için Batı dünyasından, şimdilerde bir de teknolojik açıdan çok sayıda silah üretmiş ülkelerden şamar yemeye devam ediyor. Aklı bilim/ ilim ile şekillendirmeli ve sorunlara karşı akılcı çözümlerle mücadele edilmelidir.
Sorunların çözümünde öğrenmek, araştırmak, uzmanlaşmak ve sahip olunan bilgiyi insanlığın yararına kullanmak esas alınmalı ve teşvik edilmelidir. Sorunlara karşı bilgi, beceri, hikmet ve yetkinlikle mücadele etmek gerekir. Yanlış bilgiye karşı fen ve hakikatle mücadele edilmelidir. Maddî ve manevî donanımla şekillenen insan, toplumun şekillenmesine yardım eder. Çıkarcı, tembel, torpil arayan, ürkek ve varlığını bir yere aidiyetle sağlayan kişilerden topluma hiç bir fayda gelmez, bu tipler sadece kendi şahsî menfaatini gözeten toplumun hastalıklı uzuvlarıdır. Bu şekilde şahsî menfaatini gözeten bireyler toplumun da baş belasıdır. Günümüzde çekilen sıkıntıların en başında bu baş belalarının geldiği ve bunların da bazı yerlerde olduğu gözden uzak tutulmamalıdır.
Yenilenmeyen her düşünce zamanla etkisini kaybeder
Ne tür bir eser, yapı, alet veya teknolojik cihaz üretilirse üretilsin estetik yoksa, güzellik yoksa kalıcı olamaz ve devamlı talep de görmez. Evrensel ürünlerde bir ruh, bir anlam ve bir estetik esastır. Eserler resim, musiki, edebiyat, mimari veya başka bir sanat dalıyla insanlara güzeli, iyiyi ve doğruyu anlatmanın aracıdır. Bunlar olmadan insanın ruhuna ve düşüncesine hitap eden eserler ortaya koymak pek mümkün değildir. Bunların olması ve ileri düzeyde bir medeniyetin kapıları aralanmak isteniyorsa, ehliyet, liyakat, uzmanlık ve özgür bireylerin kamuda yer edinmesinin önü açılmalıdır. Aksi takdirde bireyler en iyi şekliyle siyâsî ampirizmin ötesine geçemezler ve toplum çürür, sonra da kokar. Halk böyle durumlarda acı çeker. Her acı unutulmaz yaralar açar.
Bir eser, ürün ve teknolojik cihaz üretirken bilim ve teknoloji alanında çalışanlar, yalnızca mevcut bilgileri ve önceki araştırmaları aktarmakla yetindiklerinde, bunları temeldeki bilimsel ilkelerle karşılaştırmadıklarında, benzer araştırma ve sonuçlarla kıyaslamadıklarında, doğanın/ teknolojik sistemlerin işleyişine ilişkin bilgiden yararlanmadıklarında, derinlemesine akıl yürütmediklerinde, deneysel verilerden yeterince yararlanmadıklarında; araştırmalarında, analizlerinde ve ortaya koydukları sonuçlarda hataya düşerler. Bu nedenle adını bildiklerimizden çok daha fazla bilmediğimiz bilim insanları olduğunu ve tarihte yer edinemediklerini unutmamak gerekir.
Başlangıçta toplumun ihtiyaçlarına cevap verse bile yenilenmeyen her düşünce zamanla etkisini kaybeder. Bir fikir, ortaya çıktığı dönemin sorunlarına çözüm sunar, insanlara yeni bir bakış açısı kazandırır ve toplumsal gelişime katkıda bulunur. Ancak zaman geçtikçe şartlar, ihtiyaçlar, bilgi birikimi ve insanların dünyayı algılama biçimleri değişir. Böylece bir zamanlar kâfi ve yenilikçi olan fikir, sonraki nesiller için yetersiz kalabilir. Geçmişte ve şimdi toplumların sorunlarını çözmek için geliştirilen bir eğitim modeli, bir yönetim anlayışı veya bilimsel teori, bir ya da iki nesil boyunca etkili olabilir. Ancak dijital teknoloji ve yapay zekâ çağında yeni sorunlar ve yeni bilgiler ortaya çıktığında yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Hiçbir fikir, sırf bir zamanlar başarılı oldu diye her dönemde geçerli kabul edilmemelidir. Her nesil, kendisinden önceki fikirleri sorgulamalı, geliştirmeli ve değişen şartlara göre yenilemelidir. Bu, eski fikirlerin bütünüyle değersiz olduğu anlamına gelmez; aksine, onların güçlü yönlerini koruyarak eksiklerini gidermek gerektiğini ifade eder.
Bilimsel ve teknolojik hakikatin, insanın bilgi üretmesi, araştırma ve toplumsal gelişimi sağlama amacıyla oluşturduğu bilimsel ve teknolojik örgütlenmesinin, bu örgütlenmelerin doğasından kaynaklanan iş birliği ve rekabet ilişkilerinin, farklı bilimsel yaklaşımların, insanların ve kurumların bilgi ve teknoloji üzerinde kurdukları çeşitli egemenlik biçimlerinin, bu egemenlik ilişkilerinden doğan bilimsel kurumların, teknoloji şirketlerinin ve araştırma merkezlerinin, bunlar arasındaki farklı yetki ve etki düzeylerinin, insanların yaşamlarını sürdürmek ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geliştirdikleri üretim yöntemlerinin, bilimsel disiplinlerin, teknolojik yeniliklerin ve bütün bu süreçlerde ortaya çıkan benzer olguların incelenmesiyle anlaşılabileceği bilinmelidir.
Bilimsel çalışmalar emek ister, bu nedenle bilim, çalışanın/ üretenin malıdır. Bilimsel netice/ data/ veri günlük hayatta kullanıldıkça değer kazanır. Bu durum gerek teknolojik gerekse sosyal açıdan böyledir. İnsan sosyal bir varlık olduğu için toplum hâlinde yaşama ülküsü bütün dünyada genel kabuldür. Böyle bir dünyada insanlar fikirlerini çarpıştırarak hayatta kalabilirler. Fikirlerin çarpışmasından ortaya çıkan her yeni fikir nesillerin ayakta kalmasını sağlar. Bu durum ortak hareketle dayanışmayı ve insanların farklılıklarını koruyarak ortak iyilik için bir araya gelmesini zorunlu kılar. Aksi durum insancıl değildir. Fikirlerin çarpışmasıyla ortaya çıkan hakikat, fikir sahiplerinin ortak malıdır ve toplumu ayakta tutan dinamizmdir. Bu nedenle ayrışma yerine dayanışmayı, çekişme yerine iş birliğini, bireysel çaba yerine gerektiğinde ortak çabayı öne çıkarmak ortak hedef hâline getirilmelidir. Aksi durumda toplumun çöküşü kaçınılmaz bir hâl alır.
Sonuç olarak, kamu kurumları, kanunlar, yönetmelikler ve informel eylemler insanları şiddete ve nefrete yöneltmek yerine, sanat yoluyla sevgiye, merhamete ve hakikate çağıracak şekilde inşâ edilmeli, bu uğurda gayret gösterilmelidir. Cehalet, hurafeler ve yanlış bilgilere karşı eğitim, bilim, araştırma ve hikmet aracılığıyla mücadele etmek gerekir. Toplumsal sorunları çözmek, iyiliği yaymak ve ortak hedeflere ulaşmak için insanlar arasında dayanışmayı kuracak formel alanlar oluşturulmalıdır. Özellikle kamuda yer edinmeler bu şekilde olmadıkça sorunlardan baş dönmesi kaçınılmaz olur ve toplumu acil servisler bile alamaz. Kısacası; sanat güzellikle, marifet bilgiyle, ittifak birlikle mücadele etmenin yoludur. Hastalıklı toplumsal yapı ve oluşumların önüne ancak bu şekilde geçilebilir.



