“ÇAN çin çon…”
“Fan fin fon…”
İlki söylenince, genellikle Çin ve Japon konuşmaları anlaşılır. İkincisinde Fransız, İngiliz, Alman…
Avrupalı turistlerle karşılaşan ihtiyar vatandaşımıza arkadaşları ne konuştuklarını sorarlar; o da “Ne bileyim, fan fin fon bir şeyler söylediler ama hiçbir şey anlamadım” diye cevap verir. Bu misal ile fan fin fonun mahiyeti daha net ortaya çıkar.
Bugünlerde ise bambaşka şeyler akla geliyor, hiç de hoş olmayan türden.
Hoş olmamak ne ki? Çok berbat, aşırı kötü, tam anlamıyla rezil demek daha uygun.
Bugünlerde içinde fon geçen kelimeler ve cümleler tehlikeli. Telefon, megafon, mikrofon, sifon, termosifon demek bile riskli.
“Yahu sifon dedin de aklıma geldi, ne diyorsun bu fon işlerine?” diye imalı bir soruyla karşılaşmak çok sıradan şu sıra.
Merzifon’dan bahsetmek isteyenler bir kere daha düşünsün. Sadece fon ile bitenler değil, fon ile başlayan kelimelerden de uzak durmak gerek.
Şikâyet gibi olmasın, içinde fon geçen bir kelime kullanmadan bile birkaç defa o tür sorulara muhatap oldum.
“Ne diyorsun bu fon işlerine?”
Ne diyeceğim, halkın cebindeki üç kuruşa göz dikenlerin Allah belasını versin.
Hisseleri kasıtlı şişirip tuzak kuranlara, vatandaşın küçük birikimlerini hile hurda ile toplayıp yurt dışına kaçıranlara dair başka ne denebilir?
Yüce Mevlâ hesabını mutlaka görür ama Devlet öte tarafa bırakmadan, hepsinin hakkından gelecek inşallah. Hepsinin hesabı mutlaka görülecek.
Fakat evvelce dışarı kaçırılanlar ne olacak? İngiltere’de, ABD’de evler alan, koleksiyonlar edinen, türlü yatırımlar yapanların o hesaplarına dokunulabilecek mi?
Milyarlar uçurulduysa, verilecek cezalar az gelebilir.
“Bir iki yıl yatar çıkarım, sonra yurt dışına kapağı atar, oradaki yatırımlarımla keyif çatarım” düşüncesine sahip olanların planlarını dikkate almak gerekir.
Erzurum’da duyduğumuz bir söz geliyor aklımıza: “Haşılı ye, köşeyi savuş; kavutu ye, dağları aş.”
Bazıları bu sözü anlamakla kalmamış, çok aşırı anlam yüklemiş. Kastedileni aşmış ve yüksekten uçmuş. Haşıl ve kavuttan önce kavurmayı indirmişler bol kepçe usulü.
Bilmeyenler için haşıl ile kavutun ne olduğunu açıklayalım:
Haşıl yemeği, özellikle Doğu Anadolu Bölgesi’nde (Kars, Erzurum, Sivas, Ağrı ve Ardahan) yapılan, temelinde bulgur veya yarma (buğday), un, sarımsaklı yoğurt ve eritilmiş tereyağı bulunan geleneksel bir yemek.
Kavut ise kavrulmuş ve dövülmüş tahıl (genellikle buğday veya arpa) ununun tereyağı, pekmez, bal veya şekerle karıştırılmasıyla hazırlanan, un helvasına benzeyen geleneksel bir Anadolu lezzeti.
Doğu Anadolu Bölgesi’nde (Van, Iğdır, Erzurum, Kars) ve Doğu Karadeniz ile Kuzeydoğu Anadolu’da yaygındır. Van kahvaltı sofralarının vazgeçilmez bir parçasıdır.
Diyebiliriz ki uyanıklar her ihtimali düşünmüş, riski görmüş. Günün birinde bir yerden patlayacağını aklına getirerek çeşitli tedbirler almış. Hesabını ona göre yapmış, çuvallarla götürdükleriyle ileriye dönük yatırımlar yapmış.
O hesapların şaşması, kötü niyetli planların bozulması için yurt dışında yapılan yatırımların getirebilmesi mümkün müdür, o tarafını ilgilisi bilir.
Biz sadece temenni eder, en fazla tavsiyede bulunabiliriz.
Uyar ya da uymaz, olur ya da olmaz, orasını bilemeyiz ama sonuca bakacağımız (milletin ne yapacağından bahsediyoruz) kesindir.
Yani olmayana ergi, olana vergi, okuyana dergi diye çeşitli metotlarla uğraşmak biz sade -veya az şekerli- vatandaşların işi değil.
Sonrasında gezene sergi, göçebeye çergi diye devam etmenin de anlamı yok. Anlamsız işlerle uğraşmayalım. Tekerlemelerle bir yere varılmaz.
Sadece, her soruyu cevaplayana soralım: “Olmayana ergi” nedir? (Latince adıyla reductio ad absurdum veya Osmanlıca abese irca.)
Bir önermenin veya iddianın doğruluğunu ispatlamak için, o iddianın tersinin (değilinin) doğru olduğunu varsayarak, mantıksal bir çelişkiye veya saçma bir sonuca ulaşma yöntemidir.
Bu yöntem, mantık felsefesinde ve matematikte “çelişkiyle ispat” olarak da bilinir. Ama işin özü şudur:
Derler ki bir kuş, bir ağacın dalları arasına yuva yapıyorsa, o ağaca güvenmiştir.
Ve insan ister ki yeryüzünde her güven sahibi karşılığını alsın, hakkı olana kavuşsun, güveni hiçbir zaman yıkılmasın, sarsılmasın.
Bu maksatla hızlı hareket edildi ve başka ülkelerde on yıl on beş yıl içinde yapılan işlemler, bir ay bile dolmadan ödemelere geçildi.
Böylece kötü niyetli plandan habersizce fonlara yatırım yapanların ödemeleri başladı.
Ödemelerde bir milyon lira ve altındaki miktarlar öncelikli. Zaman içinde hepsi tamamlanacak ama bir milyon lira için “küçük yatırım” denilmesine dikkat çekmek isteriz.
Ortadaki miktarlar o kadar yüksek ki bir milyon lira “küçük” kalıyor.
Bu bilginin üstüne asgarî ücret ve emekli maaşlarından bahsetmek nasıl olur?
Herhalde tüy mesabesinde kalacaktır.
Sözün kısası, çok paranın hesabı zor. Bu dünyadayken bile.
Latife olsun diye “Paran var mı derdin var” diyenlerin şakasını az buçuk anlarız ama ciddiyetle karşılasak, inanın ki daha münasip olacak.
Hele o yüksek miktardaki para, usulsüzlükle elde edilmişse, mutlaka lânetlidir.



