AHLÂKÎ bozulma meselesi, sadece eğitim sistemiyle sınırlı değil. Eğitim, temel ve vazgeçilmez bir başlangıç noktası; ancak tek başına yeterli değil. Çünkü yeni dönemde bireyi şekillendiren/ manipüle eden/ yönlendiren en güçlü unsurlardan biri -hatta çoğu zaman okuldan ve aileden daha etkili olan- bir başka alan var: Sosyal medya ve dijital dünya.
Sosyal medya platformları, televizyon yayınları, dijital diziler ve kontrolsüz içerik üretimi; bireyin değer dünyasını, davranış kalıplarını ve hayata bakışını doğrudan etkilemekte. Özellikle çocuklar ve gençler, henüz sağlam bir ahlâkî zemin oluşturmadan bu içerik bombardımanına maruz kalmakta. Sonuç ise ortada: Normalleşen şiddet, sıradanlaşan ahlâksızlık, değersizleşen mahremiyet ve erozyona uğrayan aile yapısı…
Bugün artık şu soruyu sormak zorundayız. Dijital çağ bize vadettiği gibi rahatlık, kolaylık, hız, mutluluk mu yoksa ahlâksızlık, saygısızlık, çürümüşlük, anarşizm ve kaos mu getiriyor?
Sosyal medya ve televizyon, fiilen birer “alternatif eğitim sistemi” hâline geldi. Ancak sorunun temeli şu: Bu sistemin ne bir müfredatı, ne bir sorumluluk bilinci, ne de ahlâkî bir pusulası var. Ölçüsü ve performans kriteri: İzlenme, etkileşim ve kâr. Nasıl olduğu hiç önemli değil, sadece ne kadar izlendiği ve ne kadar etkileşim aldığı önemli.
Bu mecralarda ahlâk, çoğu zaman “eski”, “baskıcı” veya “özgürlük karşıtı” olarak sunulmakta; haz, tüketim ve bireysel çıkar ise yüceltilmekte. Evlilik, aile bağları, büyüklere saygı, merhamet ve mahremiyet kavramları itibarsızlaştırılıyor. Sadakat, saygı, empati gibi duygular alaya alınıyor. Şiddet, dedikodu, anarşizm ve entrika sıradan bir eğlence unsuruna dönüştürülüyor. En kötüsü ise özellikle genç zihinler, farkında olmadan bu kurgusal dünyanın değerlerini gerçek hayatın normu olarak içselleştiriyor, normalleştiriyor.
Bu noktada temel bir ilke netleştirilmelidir: “Özgürlük, sınırsızlık değildir.”
Özgürlük, sorumlulukla birlikte anlam kazanır. Toplumu ve özellikle çocukları korumayan bir “özgürlük” anlayışı, uzun vadede toplumsal yıkıma hizmet eder.
2.1. Sosyal medya kullanımı: Dijital serbestlikten dijital sorumluluğa
Sosyal medya, doğru kullanıldığında bilgiye erişimi kolaylaştıran, iletişimi güçlendiren bir araçtır. Ancak bugün geldiğimiz noktada, bu platformlar büyük ölçüde denetimsiz ve yönlendirici bir güç hâline gelmiştir.
Çocuklar ve gençler, yaşlarına uygun olmayan içeriklere, rol modellerine ve davranış kalıplarına kolaylıkla ulaşabiliyor. Mahremiyet bilinci zayıflıyor, teşhir kültürü yaygınlaşıyor, “beğeni” ve “takipçi” sayısı, değer ölçüsü hâline geliyor.
Bu nedenle yapılması gerekenler açıktır:
- Yaş temelli erişim sınırlamaları etkin şekilde uygulanmalı ve kontrol edilmelidir.
- Çocuklar için sosyal medya kullanımı, ebeveyn onayı ve kontrolü olmadan mümkün olmamalıdır.
- Platformlar, zararlı içerikler konusunda sadece uyarı değil, gerçek yaptırımlarla karşı karşıya kalmalıdır.
- Sosyal medyayı ve içerikleri yönlendiren algoritmaların ahlâkî yozlaşmayı besleyen içerikleri öne çıkarması engellenmelidir.
Burada devletin rolü “yasakçı” olmak değil, koruyucu ve düzenleyici olmaktır. Nasıl ki sağlığa zararlı ürünler denetleniyorsa, ruh sağlığını ve ahlâkî yapıyı bozan dijital içerikler de denetlenmeli, çok ciddi ve güçlü cezalarla caydırıcı olmalıdır. Devletin bu konuda etkin bir birim kurması görevi önceliği bu olan bir birim oluşturması gerekli.
2.2. Televizyon yayınları ve diziler: Normalleştirilen sapma
Televizyon dizileri ve programlar, toplumun geniş kesimlerine doğrudan ulaşan en güçlü araçlardan. Ne yazık ki son yıllarda birçok yapım, ahlâkî çözülmeyi adeta teşvik eden bir dil kullanıyor. Özellikle sabah kuşakları artık zıvanadan çıktı.
Aldatma, yalan, entrika, şiddet ve gayrimeşru -hatta en çirkini ensest- ilişkiler; dramatik bir kurgu adı altında sürekli tekrar edilmekte, izleyicinin zihninde sıradanlaştırılmaktadır. İyi ile kötü arasındaki sınırlar bulanıklaştırılıyor. Ahlâkî duruşu olan karakterler “saf” veya “başarısız” olarak resmediliyor.
Bu noktada şu gerçeği kabul etmeliyiz: “Sürekli tekrar edilen her şey, zamanla normalleşir.”
Bu nedenle:
- Aile yapısını ve toplumsal değerleri açıkça zedeleyen yapımlar derhal kaldırılmalıdır.
- Prime-time kuşağında, çocukların ve gençlerin izleyebileceği saatlerde yayınlanan içerikler, çok daha sıkı denetlenmelidir.
- RTÜK gibi kurumlar, sadece ceza kesen değil, yayın politikalarını yönlendiren, ilkesel duruş sergileyen bir yapıya kavuşmalıdır.
- Topluma faydalı, değer odaklı yapımlar teşvik edilmeli, bu alanda üretim yapanlara maddî ve manevî destek sağlanmalıdır.
Burada amaç, sanatı ve ifade özgürlüğü boğmak değil, değerler ölçüsünde net sınırlar çizmektir.
2.3. İçerik takibi, kısıtlamalar ve cezalar: Caydırıcılık şarttır
Denetimsizliğin olduğu yerde yozlaşma kaçınılmaz. Bugün en büyük sorunlardan biri, kuralların var olması fakat etkin uygulanmaması. Sembolik cezalar, büyük medya şirketleri için caydırıcı değil. Birkaç reklâmda bu cezaları karşılayabilirler.
Bu nedenle:
- Tekrar eden ihlallerde ağır yaptırımlar uygulanmalı. Gerekirse ilgili yapım firmalarını kapatmalı, sahipleri gereken ağır cezaları almalıdır.
- Çocuklara yönelik zararlı içerik üreten veya yayan hesaplar, platformdan tamamen kaldırılmalıdır.
- Dijital içerik üreticileri, “ben bireyselim” diyerek sorumluluktan kaçamamalı. Milyonlara hitap eden herkes, toplumsal etkisinin farkında olmak zorunda.
- Ebeveynlere yönelik dijital rehberlik ve farkındalık programları yaygınlaştırılmalı. Çünkü denetim sadece devletten değil, aileden de başlamalı.
Unutulmamalı ki, cezasızlık, yanlış davranışı cesaretlendirir. Ahlâkî çözülmenin önüne geçmek istiyorsak, caydırıcılığı güçlü bir denetim mekanizması şarttır.
Eğitimle vermeye çalıştığımız ahlâkî değerler, kontrolsüz medya ve dijital içeriklerle sistemli bir şekilde aşınılıyorsa, burada ciddi bir çelişki var demektir. Bir yandan “iyi insan” yetiştirmeyi konuşup, diğer yandan bunu sabote eden içeriklere göz yummak, toplumsal bir tutarsızlıktır.
Ahlâkî bozulmayı durdurmak istiyorsak, eğitimle temeli atmalı, medya ve dijital dünyayı kontrol ederek bu temeli korumalıyız. Aksi hâlde, ahlâklı bireyler yetiştirmeye çalışırken, onları ahlâksız bir dijital iklimde yalnız bırakmış oluruz.
